Chết vì theo đạo?

Chủ nhật 17 tháng 11, 3 chuông.

Hôm nay, họ mừng ngày 117 người Việt Nam được John Paul II phong thánh. Đây là những người theo đạo thiên chúa vào thời nhà Nguyễn, trước khi Pháp kiểm soát được Việt Nam. Nhà Nguyễn sợ những người này theo đạo và thực dân Pháp rồi phản lại chế độ, nên ép người ta bỏ đạo. Có lẽ cũng kha khá người bỏ, 1 số người thì không chịu và bị xử tử. Có lẽ con số người bị xử tử lớn hơn, nhưng được Vatican làm thủ tục cho thì chỉ được 117 người. Có lẽ cũng nên hạn chế chứ 117 là đã quá nhiều. Trên thực tế đâu phải ai chết vì đạo cũng được Vatican phong thánh.

Nói gì thì nói, chuyện dùng bạo lực đàn áp là chuyện không nên có. Chuyện tinh thần, đạo đức, đức tin, cần phải được giáo dục, chứ dùng cái dao kề cổ người ta mà ép thì chả ra gì, vì ai cũng có tinh thần tự do trong lòng. Khi xưa, nhà cầm quyền khi hoảng lên trước hiểm họa ngoại xâm, đã thi hành chính sách ấy, chứ luật pháp phân minh thì cứ chứng minh người ta có hành vi làm phản rồi xử tử, chứ xử tử chỉ vì theo đạo là chuyện làm mất lòng dân. Dù sao đi nữa, trong số 117 vị kia, chắc cũng không tránh khỏi có kẻ thực sự có lòng phản trắc, có hành vi gián điệp cho ngoại bang. Buồn cười (hay muốn khóc) khi đến cuối lễ được nghe thấy linh mục nói thế này "các con thiếu nhi ngày nay không được có CƠ HỘI làm thánh tử đạo". Pure bullshit!

Quay lại chuyện không phải ai chết cũng được phong thánh, thì đó chính là do nhà thờ nói có đến hơn 100.000 người chết vì đạo vào thời Nguyễn. Lạ thật, không hiểu 117 vị kia có gì hơn số đông còn lại mà được tưởng niệm nếu họ cũng đều chết vì đạo? Cái chữ "chết vì đạo" này khó hiểu thật. Hay là những người còn lại thì chết vì bị đạo giết? Hay thời xưa chưa có vụ CMND, nên có khi chết mà không kịp ghi tên lại? Sorry, đùa chút thôi. Tuy nhiên, mới đây trên BBC có bài "Are there really 100,000 new Christian martyrs every year?" đọc mới thấy buồn cười. Vatican mới đây tính toán sao đó nói rằng mỗi năm có 100.000 người chết vì đức tin vào thiên chúa. Mấy ông nhà báo BBC cắc cớ đi tìm hiểu nguồn số liệu thì thấy là do một tổ chức ở Mỹ nó tính trong thời gian từ 2000 đến 2010 có khoảng 1 triệu người chết vì đức tin thiên chúa, chia cho 10 thì ra mỗi năm có 100.000 người chết như vậy. Nhưng con số 1 triệu này hóa ra chủ yếu là do cuộc xung đột ở nước Congo, mà nước này có thể nói là hầu hết đều theo thiên chúa, và họ đánh lẫn nhau (nội chiến). Đâu như có khoảng hơn 4 triệu người chết (kinh khủng) vì cuộc chiến này, và chả biết cái tổ chức kia tính sao đó bảo là 1 phần 4 trong số đó đủ tiêu chuẩn để tính là chết vì đạo. Bây giờ bạn thử hình dung hai người thiên chúa giáo đánh nhau và 1 anh chết; Vatican cộng vào sổ nam tào: hôm nay có một người chết vì theo đạo! Hèn chi lắm thế. Sao không có số liệu nào về "giết người vì đạo" cho nó cân. Nói thêm là trước đó họ cũng tính số người chết vì đạo trong cuộc chiến ở Rwanda. Một lần nữa, đây lại là nước mà dân theo đạo thiên chúa (bị bọn thực dân châu Âu nhồi sọ cho), và số người chết cũng kinh khủng.
(http://www.bbc.co.uk/news/magazine-24864587)

Tất nhiên, ở nhiều nơi trên thế giới này, người ta vẫn giết nhau vì ghét đạo của nhau. Người thiên chúa giáo bị giết vì đạo là có thật, và cũng không ít, nhưng dùng truyền thông để phóng đại, để ra vẻ mình là nạn nhân thì là thiếu công tâm. Công giáo mà không công tâm. Ở Trung Đông, quân Hồi giáo cực đoan cũng đang tuyên truyền rằng quân đội Mỹ là bọn thiên chúa giáo đang giết người Hồi Giáo, thì chuyện đó cũng không xa sự thực lắm đâu. Dở hơi nhất là chuyện thực ra thì mấy cái đạo này đều chung một gốc (ông Mohammed sáng lập đạo Hồi cũng lấy căn bản kinh cựu ước đấy, và người Hồi giáo thì coi Jesus là một nhà tiên tri như Mohammed; Công giáo và Tin lành thì còn gần nhau hơn nữa).

Sự sống sau cái chết

Có lần ở đâu đó, mình đã viết một chút về sự so sánh giữa đạo Phật và đạo chúa. cái này nhiều người đã viết rồi, nhưng không có gì ngăn mình tự có một vài suy nghĩ riêng, kể cả khi suy nghĩ này trùng với ý tưởng của ai đó.
Nói chung, cuộc đời và thế giới này có cách vận hành của nó, có những tính chất và quy luật nhất định. Phật cho rằng con người phải biết các quy luật tự nhiên và sống hòa thuận với tự nhiên. Ai sống trái đạo, thì tạo nghiệp xấu, khi chết sẽ đầu thai vào cảnh xấu. Ai tốt, thì cũng sẽ chết, nhưng rồi được đầu thai vào cảnh giới tốt. Phật không kiểm soát quá trình này, mà chỉ nói ra để mọi người hiểu và làm theo. Ai cũng có cơ hội làm lại cuộc đời, hehehe.
Chúa thì bảo con người phải sống theo 10 điều răn. Có như vậy hay không thì khi ta chết, ổng sẽ làm phán quan xem xét sổ đời ta, rồi cho ta lên thiên đàng hay đày vào địa ngục. Vấn đề là chúa giới hạn số người lên thiên đàng, đâu như chỉ có hơn 144000 người Do Thái được lên thôi. không biết đến giờ chúa đã nới quota thêm chưa. Một vấn nạn nữa là trong sách vở được cho là chúa đọc cho người ta chép lại, thì việc chúa xem xét khá là rắc rối, chả thấy có nguyên tắc nhất quán nào hết. Lên thiên đàng rồi mà chán thì cũng không biết có xuống được không (vì có lẽ chúa rút kinh nghiệm từ vụ Satan, nên sau này đã khóa chặt cửa exit của thiên đàng rồi chăng), và đã vào địa ngục thì càng khó thoát nữa (lửa hỏa ngục sẽ đời đời kiếp kiếp đun nóng linh hồn kẻ xấu mà). Phải chăng vì vậy mà cho đến nay chưa thấy ai lên thiên đàng hay xuống địa ngục rồi quay lại kể cho ta nghe.
Đây là câu chuyện có tính mấu chốt, vì liên quan đến sự sống sau cái chết. Người vô thần thường bảo chết là hết. Người tin Phật hay chúa thì bảo có sự sống sau cái chết, và cuộc sống ở đời này có ảnh hưởng đến cuộc sống sau cái chết đó. Vì vậy hãy ráng sống cho tốt. Lý luận như vậy có tính logic của nó, nhưng chả có gì chứng minh được. Nhưng họ thường dùng lý luận đó để nói thêm rằng, người vô thần hay người không tin vào luật nhân quả hay sự sống sau cái chết thì sẽ có xu hướng, hay sẽ chắc chắn làm điều xấu, vì không sợ quả báo hay địa ngục. Nhưng chắc gì đã như vậy.
Tại sao mình dám nói thế. Mình chắc chắn không tin vào địa ngục hay thiên đàng, và không tin vào kiếp sau. Nhưng mình tin rằng mọi việc mình làm đều có hậu quả, làm tốt thì góp phần làm cuộc sống tốt thêm. Không xả rác ngoài đường thì đường phố bớt bẩn và mình cũng được sống trong lành, không chửi thề thì cũng ít bị người ta chửi thề. Nhân quả đến ngay trong đời này, không cần phải chờ đến đời sau làm gì. Cuộc sống tốt đẹp hơn thì ta cũng sung sướng hơn, hạnh phúc hơn. Còn cuộc sống đời sau thì chắc gì đã có thật mà phấn đấu cho mệt. Trên cuộc đời, còn nhiều chuyện oan trái bất công, có kẻ giết người mà lẩn trốn được pháp luật, và người khác bị tù oan, hoặc có khi còn bị tử hình. Mình không tin luật nhân quả giúp gì được nếu phải đợi đến kiếp sau. Pháp luật chính là luật nhân quả của đời này, và pháp luật cũng không thể lúc nào cũng được thực thi toàn vẹn được, nhưng phải tin vào tinh thần thượng tôn luật pháp, tin vào mục đích chính đáng của nó là làm cho xã hội vận hành một cách tốt đẹp hơn. Xã hội vô thần hay hữu thần cũng phải có luật pháp. Ở Vatican có mấy chú tiết lộ tin mật của Giáo hoàng cho truyền thông là bị bỏ tù đó, chứ giáo hoàng có nói là mấy ông đó sẽ xuống địa ngục đâu.

Tại sao không tin vào đời sau thì sẽ làm điều xấu? Tại sao lại cho rằng con người có xu hướng làm điều xấu nếu không có biện pháp chế tài? Đừng nghĩ đơn giản theo các tôn giáo như vậy. Cách tốt nhất để làm cuộc sống tốt đẹp là giáo dục, chứ không phải hù dọa con người bởi những thứ không có thật.

Tôi tin xác loài người ngày sau sống lại

Chủ nhật ngày 10 tháng 11, nhà thờ Ba cái chuông.

Hôm qua, mọi người được nghe câu chuyện dụ ngôn (ngôn từ dụ dỗ???) về cuộc tranh luận giữa Jesus và mấy người Sadducees. Người Sadducees cũng là dân Do Thái, và họ không tin chuyện Jesus nói về việc người chết sau này sẽ sống lại, nên bày ra chuyện này để hỏi khó Jesus. Thật ra, Jesus cũng đã khá khôn ngoan khi trả lời (mà căn bản là ông ta chả cần phải có bằng chứng chứng minh cho những gì ông nói). Nhưng dù sao thì chuyện người chết sống lại cũng quá sức vớ vẩn. Sống lại để làm cái gì? Hầu hết người ta khi chết đều ở tình trạng không ra gì: già yếu lụ khụ, bệnh tật liệt giường, thượng mã phong, ra đường xe cán, say xỉn ngủ quên trên đường ray xe lửa, sét đánh, sảy chân chết đuối, ra trận bị đạn bắn vỡ sọ, đánh bom liều chết, thiên tai, tuyệt vọng nên treo cổ tự tử v.v. Sống lại trong những cái thây ma đó có khác gì bối cảnh phim The Walking Dead? Khoan đã, có lẽ trước khi cho mấy thây ma đó sống lại, chúa sẽ có một số động tác phẫu thuật thẩm mỹ chăng và bồi bổ bằng nhân sâm cho họ? Khái niệm này mới quá, nên Jesus chỉ nói rằng mọi người sẽ sống lại như các thiên thần (mọc cánh bay???)

Chúng ta còn biết vật chất không mất đi, không sinh ra, mà chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác, từ chỗ này sang chỗ khác. Chắc chắn có những nguyên tử vốn là một phần của cơ thể người này từ cách nay cả ngàn năm, sẽ xuất hiện trong cơ thể một người khác ở hiện tại. (Ví dụ: trứng và tinh trùng vốn là những tế bào của mẹ của cha kết hợp lại thành con, rồi đứa con nó lại đẻ ra con cái cháu chắt. Hoặc ví dụ có người trước khi chết đồng ý cho một người khác thận, tim, gan, mắt) Bây giờ nếu chúa gọi mấy cái thây ma này sống dậy, thì sẽ có trường hợp một cơ số vật chất sẽ tồn tại song song trong cùng một không thời gian. Điều này là không thể, ông Jesus ạ. Cũng không trách ông vì thời đó ở Trung Đông chưa biết đến khoa học hiện đại. Nhưng mấy ông linh mục ngày nay cũng nên hiểu biết một chút chứ. Nói chuyện không có bằng có cớ mà cứ nói oang oang cho cả ngàn người nghe.

Câu chuyện này được ba ông Matthew (22), Luke (20) và Mark (12) đề cập. Riêng trong phúc âm của Luke thì chép rằng Jesus nhấn mạnh đến chuyện người đương thời (thời của Jesus) thì cưới vợ cưới chồng, chứ người sau này được lên thiên đàng thì không. Ý là ai mà kết hôn rồi thì khỏi xin visa lên đó. Quái thật, chả hiểu chuyện lấy vợ lấy chồng thì ảnh hưởng gì đến tình cảm, đạo đức, lối sống mà cấm luôn chuyện lên thiên đàng? Như vậy giáo dân đến nhà thờ cầu cho vợ, cho chồng, cho bố, cho mẹ, cho ông bà tiên tổ đã qua đời được lên thiên đàng để xem thấy mặt bố Jesus sáng sủa tươi cười hớn hở là vô ích? mọi người nhớ nhé, tổ tiên của mình, bản thân mình, và hậu duệ của mình nếu không đi tu (cam kết không sex) thì không lên thiên đàng đâu. Nếu tổ tiên của mình đi tu, thì giờ này không có mình. Nếu mình đi tu, thì mình không có hậu duệ. Nếu hậu duệ mình đi tu, thì dòng họ tuyệt tự luôn á. Chết mất!

Câu chuyện người chết sống lại được nhà thờ biến thành mục đích để kêu gọi mọi người sống cho tốt. Nói chung là ai sống tốt theo lời chúa dạy thì mới được chúa kéo dậy từ cõi chết. Bên cạnh giáo dân kitô giáo, có cả tỷ người vẫn sống tốt đẹp mà chẳng nghĩ gì đến việc làm Walking dead; và trong lòng giáo dân kitô giáo, vẫn có vô số kẻ làm bậy mà vẫn muốn sống lâu. Mình nghĩ chừng nào con người có dân trí cao và đồng bộ, thì sẽ làm cuộc sống và hành tinh này tốt đẹp hơn, mà chẳng màng đến cuộc sống ở kiếp sau - một lý do ích kỷ và là mục đích sống áp đặt bởi nhà thờ đối với con người.

Có thể bạn sẽ nói rằng việc nhà thờ làm thế cũng là để con người ta sống tốt hơn thôi chứ có gì đâu mà phải làm to chuyện. Có ông tông đồ nào đó cũng đã nói thẳng nếu tôi nói dối mà làm vinh quang cho chúa thì tôi càng nên nói (đại ý như vậy, mình không nhớ rõ, nhưng chúa mà có thật thì vả cho ông tông đồ này gãy cả hàm, vì chúa cao cả thế mà lại phải nhờ người phàm nói sạo mới được vinh quang sao?). Mục đích biện minh cho phương tiện mà. Nhưng mục đích của nhà thờ có phải chỉ là kêu gọi người ta sống tốt đâu. Đến nhà thờ, bạn còn được nghe cha xứ nói xấu người Do Thái, người vô thần, người cộng sản, nghe kêu gọi cầu nguyện cho các giáo xứ và linh mục đang làm loạn chống chính quyền, nghe những lời tự phụ cho thiên chúa giáo là độc tôn chân lý và đạo đức. 

Sách tìm đọc Journey to Civilizations, The Science of How We Got Here

Journey to Civilizations, The Science of How We Got Here (sách này mới xuất bản trên Amazon dưới dạng sách giấy, chưa có bản điện tử. Lưu ý đón chờ)

Thử tưởng tượng bạn vừa mới tỉnh giấc ngay nơi bạn đang đọc bài này, không có một chút ký ức nào về quá khứ. Bạn bị mất trí nhớ. Cơ thể và trí não của bạn hoạt động bình thường, nhưng bạn chẳng có ý niệm gì về việc làm thế nào mà bạn đến được nơi này. Bạn không có câu chuyện đời mình, mà không có nó, coi như bạn đang lạc lối. Tệ hại hơn nữa là bạn cũng không biết mình phải làm gì tiếp nữa. Nếu có ai đó thấy bạn như thế này, họ chắc sẽ nghĩ bạn bị mất trí.

Để hiểu được thế giới này và hiểu sự tồn tại của chính mình, mỗi người cần định vị bản thân trong một câu chuyện đời bắt đầu với sự ra đời của chính mình (sau đó một chút cũng được) và câu chuyện này diễn ra liên tục cho đến giây phút hiện tại. Mặc dù ta có thể đi ngủ và tạm không đọc tiếp câu chuyện này mỗi đêm, thì sáng hôm sau thức dậy ta lại có thể tiếp tục câu chuyện này.

Bổ sung cho câu chuyện của mỗi người là một câu chuyện khác bao trùm hơn, sâu xa hơn sự ra đời của mỗi chúng ta; đó là lịch sử gia đình, dòng họ, tổ tiên, và xa hơn nữa là lịch sử văn minh phương Tây (ghi chú khẩn cấp chỗ này, người phương Đông có khi không cần lịch sử????) Ở trường ta được dạy rằng lịch sử được ghi lại từ 5000 năm trước, và hầu như mọi người không ai cảm nhận được mối dây liên hệ nào giữa mình và những sự kiện có trước đó.

Người xưa cũng cần có những câu chuyện để hình dung được cái thế giới đáng sợ này. Những chuyện như vậy được truyền miệng và thường được gọi là các huyền thoại. Hầu như nền văn hóa và xã hội nào trong suốt 60 ngàn năm qua cũng có cái nền huyền thoại rất mạnh nào đó, cộng với huyền thoại khởi tạo để giải thích thế giới này hình thành ra sao và làm sao con người được tạo ra như thế này. Những huyền thoại vào thời xưa được xem như là sự thật cao trọng nhất, phát xuất từ những người khôn ngoan hoặc những nhà tiên tri. Thế nhưng, giờ đây hai chữ huyền thoại được xem như có nghĩa là giả, là sai, là trái với sự thật. Chuyện gì đã xảy ra?

Câu trả lời ngắn gọn chính là khoa học. Đây là phương cách mới và đầy sức mạnh để bộc lộ sự thật, đã phát triển mạnh từ đầu thế kỷ 17, khi những người có tinh thần đổi mới, mà giáo hội thiên chúa giáo gọi là dị giáo, như Nicolaus Copernicus và Galileo Galilei đập vỡ tan tành cái huyền thoại về trái đất là trung tâm của vũ trụ. Sự khôn ngoan đã thay thế cho các huyền thoại, và những câu chuyện về thủa hồng hoang sáng thế được xếp lên kệ dành cho những chuyện cổ tích mộng mơ. Thay vào đó là câu chuyện về một vũ trụ với tính cơ học vật lý mà chủ yếu do Issac Newton khám phá. Thế giới giờ trông giống như một cái đồng hồ khổng lồ, có thể thu nhỏ thành vô số các bộ phận, mỗi cái tuân thủ theo các quy luật vật lý hoàn toàn có thể biết trước được. Hiểu biết những quy luật này, con người có sức mạnh to lớn để kiểm soát và khai thác tự nhiên. Cuộc cách mạng công nghiệp, với động cơ hơi nước làm đầu tàu năng lượng, đã trở thành minh chứng cho ý tưởng này.

Trong khi người cổ đại có được cảm nhận kết nối mạnh mẽ với tự nhiên và kính sợ sức mạnh của tự nhiên, thì khoa học hiện đại và câu chuyện mà nó đem lại về một thế giới có tính cơ học đã khiến con người tách rời và xa lạ với thiên nhiên. Con người không còn giữ câu chuyện kể về việc làm sao con người lại có mặt trên thế giới này, và con người có vị trí thế nào trong vũ trụ. Newton lúc đầu còn mượn đấng tạo hóa làm người vặn đồng hồ cho nhanh, nhưng sau đó, mọi thứ, kể cả con người, đã vận hành theo cơ chế nhân - quả, như những trái banh đập vào nhau trên bàn bida. Chủ nghĩa lãng mạn trong thế kỷ 19 đã cố gắng mà không thành công trong việc chống lại chủ nghĩa quyết định (determinism) và chủ nghĩa duy vật (materialism) của khoa học Newton, còn những người theo thuyết hiện sinh (existentialist) sau đó thì nêu bật lên sự đáng thất vọng và vô lý của con người trong một thế giới vô nghĩa lý.

Cuối cùng, đến cuối những năm 1960, loài người không còn có thể làm ngơ sự thật rằng nhân loại đang đi trên con đường dẫn đến sự diệt vong. Câu chuyện bao trùm trước đó là con người ngự trị trên trái đất, nó là của chúng ta và để chúng ta khai thác, và chúng ta làm thế mà không sợ quả báo. Nhưng rồi càng ngày càng rõ ra là câu chuyện này không phải là sự thật, cũng y như những chuyện huyền thoại cổ xưa, và nó đang giết dần giết mòn chúng ta. Con người thấy mình trong quá trình trở thành sinh vật đầu tiên trên trái đất bị diệt chủng do chính lỗi của mình.

Một câu chuyện mới bắt đầu vào cuối thế kỷ 20, lần này chính khoa học cung cấp bằng chứng cho câu chuyện. Lần đầu tiên trong lịch sử, con người kết nối các mảnh của câu chuyện sáng thế cuối cùng, từ sự ra đời của vũ trụ và các vì sao đầu tiên, cho đến sự hình thành trái đất, sự tiến hóa của sự sống, và sự di cư phân tán của con người hiện đại ra khỏi vùng đất châu Phi để chinh phục toàn hành tinh. Một số sách đã kể lại câu chuyện vĩ đại này từ nhiều góc độ khác nhau, như sách Câu truyện về vũ trụ, một cuốn sách đầy tính thơ và tâm linh của Thomas Berry và Brian Swimme (NXB HarperOne, 1994), sách "những tấm bản đồ thời gian" của nhà sử học David Christian (NXB University of California Press, 2005) và bản sách dựa trên khoa học của chính tôi là cuốn "Hành trình đến văn minh" (NXB Collins Foundation Press, 2013).

Quan điểm truyền thống về lịch sử nói rằng con người thời tiền sử đã đạt được mức độ văn minh khoảng 5000 năm trước tại vùng Trung Đông, tiếp theo đó là Ai Cập, Hy Lạp, La Mã, thời đại bóng tối, thời phục hưng, v.v. Trong quá trình này là vô số các cuộc chiến tranh, bạo lực, tàn bạo, với những nhà cầm quyền hùng mạnh và những con người bị áp bức, dẫn đến câu kết luận là lịch sử luôn lặp lại bản thân nó, và vì vậy, số phận của nhân loại là lặp đi lặp lại cái mô thức này mãi mãi. Diễn viên và bối cảnh có thể thay đổi, nhưng kịch bản luôn là thế. Tương lai như vậy thật không đáng là tương lai.

Nhưng nếu nghĩ rộng ra, ta sẽ thấy khác, vì 5000 năm qua chỉ là một thoáng chốc trong một vở kịch vĩ đại bắt đầu đã 14 tỷ năm rồi. Từ góc độ này, ta chẳng thể nào lại cho rằng con người sẽ bị kẹt lại trong lối mòn hiện nay, hoặc đã đạt đến cái đích cuối cùng nào đó. Các hóa thạch khám phá được cho thấy con người trong hình thái hiện đại như ngày nay có mặt trên trái đất ít nhất là khoảng 200.000 năm, và suốt từ đó đến giờ luôn có sự tiến hóa, biến đổi. Ta sẽ thấy rằng 5000 năm qua chỉ là giai đoạn gần nhất mà con người đã sẵn sàng phát triển nhanh chóng. Có lẽ là chiến tranh, thống trị, và khai thác rồi sẽ không còn có ích cho con người nữa. Có lẽ cả một thời đại mới đang ở trước mắt chúng ta, và chúng ta thì đang trong một giai đoạn chuyển đổi đầy khó khăn. Câu chuyện về nguồn cội này mà khoa học đang đem đến cho chúng ta lại là một huyền thoại sáng thế mới. Đó là câu chuyện về tất cả loài người, tất cả các sinh vật sống, và về cả bản thân vũ trụ. Câu chuyện này đánh thức chúng ta về vô số những khả năm mới cho nhân loại, và khơi nguồn cảm hứng cho chúng ta để tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn.

Ông Zacchaeus

Chủ nhật 03 tháng 10. Luke 19

Câu chuyện Jesus gặp ông Zacchaeus thật  cũng không có gì đáng nói lắm (không biết linh mục lấy đâu ra lắm ý tưởng để mà tán thế không biết). Tuy nhiên, tìm hiểu thêm thì thấy người ta đã nói đến cái motif người thu thuế trong tân ước, theo đó người thu thuế làm một cái nghề bị dân Do Thái nguyền rủa vì hợp tác với kẻ thống trị (là bọn Rome ngoại giáo) và ăn chặn tiền của người Do Thái, thế nhưng trong tân ước thì người thu thuế mỗi khi gặp Jesus đều trở thành kẻ tốt: Mathews bỏ nghề thu thuế để theo Jesus, ông thu thuế vào nhà thờ sám hối, xin chúa tha tội, và ông Zacchaeus thì từ bỏ một nửa của cải để cho người nghèo. Tân ước âm thầm biến những kẻ tội lỗi trong mắt người Do Thái thành những người hiền lành, đáng yêu, còn đại đa số người Do Thái là bọn đạo đức giả, hợm hĩnh.